Na temat różnic kulturowych można reżyserować filmy (takie jak „Między słowami” Sofii Coppoli), tworzyć tysiące memów lub powtarzać po prostu, że „Co kraj, to obyczaj”. Gdy spotykają się przedstawiciele odmiennych kultur, w życiu bywa zabawnie, ale w biznesie przeważnie jest wtedy trudno. Czy dobry doradca biznesowy może mieć kompetencje, by pogodzić te dwa różne światy?

Dlaczego praca w międzynarodowych zespołach to wyzwanie dla doradcy biznesowego?

Komunikacja międzykulturowa to złożone zagadnienie. Zazwyczaj widzimy tylko zewnętrzne przejawy różnic kulturowych: bardziej nieformalne kontakty w zespole, bariery językowe czy daleko posunięty indywidualizm. Gdy jednak zajrzy się głębiej, pod tymi zachowaniami kryją się różne wzorce wyniesione z domu, różne systemy wartości, a nawet kwestie wynikające z przynależności do danej religii.

W jaki sposób różnice kulturowe mogą wpływać na pracę eksperta zewnętrznego prowadzącego projekt? Potencjalne wyzwania to między innymi:

  • Poziom ekspresji – ekspert zewnętrzny wspierający pracę zespołu międzynarodowego może spotkać się z różnymi rodzajami zachowań, określanymi jako powściągliwe i ekspresyjne. Zamaszyste gestykulowanie, głośne rozmowy i śmiech nie muszą być objawem braku wychowania. A brak kontaktu wzrokowego, dystans i milczenie niekoniecznie oznacza, że coś jest nie tak. Wszystko to wynika z różnych typów komunikacji.
  • Różne pojmowanie czasu – są kraje, w których kilkuminutowe spóźnienie jest odbierane jako brak szacunku. W innych to standard, a przyjście na czas powoduje zdumienie. Poszczególne kultury są zaliczane do tzw. monochronicznych, czyli takich, w których czas ma bardzo duże znaczenie, oraz polichronicznych, w których od czasu ważniejsze są relacje.
  • Kwestie związane z religią, wierzeniami, obyczajowością. To, co dla jednych jest zabawne, u innych może obrażać uczucia religijne. Działając w innych obszarach kulturowych (kraje arabskie, Daleki Wschód) warto mieć przynajmniej podstawową wiedzę na tematy związane z islamem, buddyzmem, hinduizmem. O różnicach kulturowych trzeba pamiętać także w codziennych sytuacjach: podczas spotkań biznesowych w restauracji czy wizyt w siedzibie firmy.
  • Nastawienie ceremonialne i bezceremonialne. Przykłady każdy może przywołać z autopsji (lub przynajmniej z filmów czy literatury). Przywiązani do hierarchii, zwracający uwagę na rytuały, używający oficjalnych tytułów Japończycy kontra wyluzowani, uśmiechnięci, traktujący się po partnersku Amerykanie to chyba najbardziej jaskrawy z nich.

Co możesz zyskać, inwestując w zdobywanie kompetencji związanych z komunikacją międzykulturową?

Gdy pracujesz jako doradca biznesowy i chcesz rozwijać się w swojej dziedzinie, prędzej czy później zetkniesz się z projektami prowadzonymi w zespołach międzynarodowych. Pierwsze spotkanie z takim zespołem może być szokiem. Nawet gdy masz się za osobę tolerancyjną i otwartą na innych, możesz zdziwić się, jak różne można mieć podejście do czasu, etykiety biznesowej, hierarchii w organizacji.

To zdziwienie nie musi jednak zostać z Tobą na zawsze. Gdy zaczniesz uczyć się komunikacji międzykulturowej – i okażesz się pilnym uczniem – będziesz stopniowo mógł rozpoznawać w zachowaniach uczestników projektu to, co typowe dla przedstawicieli danych kultur. Wiedza na temat komunikacji międzykulturowej daje doradcom biznesowym przede wszystkim spokój. Dzięki niej wiedzą, że to, w jaki sposób działają członkowie zespołu, nie wynika z ich złej woli, ale z kultury, w której zostali wychowani. Dzięki uczestnictwu w szkoleniach z komunikacji międzykulturowej i własnemu rozwojowi w tym kierunku zyskasz narzędzia, które pomogą Ci unikać konfliktów w zespole, a w razie potrzeby je rozwiązywać. Wiedza na temat różnic kulturowych to także sposób na większą efektywność: planując pracę, wyznaczając cele, prowadząc spotkania będziesz mógł uwzględnić różne tempo pracy, poziom kreatywności, stopień skupienia na zadaniu.

A co, gdy zabraknie wiedzy na temat komunikacji międzykulturowej?

Międzynarodowe projekty można prowadzić bez kompetencji związanych z zarządzaniem ludźmi pochodzącymi z różnych kultur, jednak jest to bardzo trudne. Wyobraź sobie sytuację, gdy jeden z członków zespołu notorycznie spóźnia się na spotkania, ktoś znowu poczuł się urażony żartem kolegi, a pewna grupa osób wciąż przerywa wypowiedzi innym i bardzo głośno rozmawia.

Jak zinterpretujesz te zachowania? Gdy nie wiesz, co jest charakterystyczne dla przedstawicieli danej narodowości, w pierwszej chwili pomyślisz pewnie o braku organizacji i szacunku dla innych lub nawet o złym wychowaniu. Brak kompetencji związanych z komunikacją międzykulturową to prosta droga to stereotypowego patrzenia na świat, zamykania się na różnorodność, trudności w adaptowaniu się do nowej sytuacji. To nie sprzyja efektywnej pracy – gdy zarządzający zespołem konsultant biznesowy nie wie, jak pogodzić różne podejścia do kwestii biznesowych, projekt może utknąć w miejscu z powodu częstych sytuacji konfliktowych.

Jeśli jednak spojrzysz na interakcje pomiędzy członkami zespołu przez pryzmat różnic kulturowych, zobaczysz w ich zachowaniach coś innego: niefrasobliwe podejście do czasu typowe dla mieszkańców krajów południowych, specyficzne poczucie humoru, ekspresyjny sposób bycia. Wymaga to dużej wiedzy, połączonej z empatią i otwartością. Przyznaj jednak, że znacznie lepiej pracuje się z myślą, że wszyscy członkowie zespołu grają do jednej bramki, nawet jeśli są zawodnikami z różnych reprezentacji.